Sinds begin februari is de Raad van Advies van de European Resilience Summit (ERS) Den Haag niet langer een adviserende schil rond het programma, maar de inhoudelijke motor ervan geworden. In drie intensieve werksessies is de contour van het summit verschoven van concept naar uitvoeringsagenda: minder strategie op papier, meer systeemontwerp in praktijk.
Wat daaruit naar voren komt, is een duidelijke verschuiving in toon én ambitie. ERS Den Haag wordt geen conferentie over digitale transformatie, maar een werkplatform waar governance, risico en ketenverantwoordelijkheid samenkomen in één vraag: hoe organiseer je Europese weerbaarheid in een gefragmenteerd ecosysteem?
Van technologie naar bestuurlijke realiteit
De meest fundamentele verschuiving in de Raad van Advies is misschien wel semantisch, maar zeker niet cosmetisch. Waar eerdere discussies vaak begonnen bij technologie, begint ERS Den Haag nu expliciet bij governance, eigenaarschap en besluitvorming. Niet wat kan er technisch, maar wie beslist, wie verantwoordelijk is en hoe die verantwoordelijkheid zich gedraagt in ketens die niet meer binnen één organisatie of land vallen.
Of zoals een van de adviezen het samenvat: de beweging is van ‘technology-first’ naar ‘decision-first resilience’. Daarmee wordt resilience nadrukkelijk gepositioneerd als een bestuurlijke competentie, niet als een IT-domein.
Zeven thema’s die programma dragen
In de sessies van februari en maart is een heldere structuur ontstaan rond zeven inhoudelijke hoofdthema’s. Deze vormen samen de ruggengraat van ERS Den Haag.
- Digital Sovereignty & Strategic Autonomy
De discussie over digitale soevereiniteit verschuift van abstract debat naar uitvoeringsvraagstuk. De kernvraag: hoe ziet governance eruit over de volledige digitale stack; van infrastructuur tot applicatie? Hier komt alles samen: EU-strategie versus nationale implementatie, cloud- en infrastructuurafhankelijkheden en de vraag hoe publieke en private modellen naast elkaar kunnen bestaan zonder strategische afhankelijkheid te vergroten.
- Secure by Design in supply chains
Security wordt niet langer gezien als eindpunt, maar als eigenschap van de hele keten. Met NIS2 en de Cyber Resilience Act als kader staat één vraag centraal: wie is verantwoordelijk voor de veiligheid van de volledige keten? SBOM- en HBOM-structuren, subcontractor-transparantie en multi-vendor ecosystemen maken duidelijk dat resilience niet ophoudt bij de eerste leverancier.
- Critical infrastructure resilience
Hier wordt resilience volledig operationeel gemaakt. Ports, energy grids en watermanagement worden niet als sectoren behandeld, maar als onderling afhankelijke systemen binnen een Europese infrastructuurlaag. De kernverschuiving: van nationale infrastructuurplanning naar cross-border systeemdenken.
- Cyber resilience & hybrid threats
Deze track positioneert resilience expliciet in een geopolitieke realiteit. Cyberdreigingen worden niet los gezien van fysieke en informatieve aanvallen, maar als onderdeel van hybride scenario’s waarin systemen gelijktijdig onder druk staan. De vraag verschuift naar: wat blijft functioneren als meerdere lagen tegelijk falen?
- Public–private collaboration (PPP)
Publiek-private samenwerking wordt niet langer gezien als beleidsinstrument, maar als operationeel model. De Nederlandse PPP-ervaring wordt expliciet ingebracht als mogelijke Europese blauwdruk, juist omdat implementatie hier vaak al dichter op uitvoering zit dan in veel andere landen.
- Governance, ownership & risk frameworks
Dit thema raakt direct aan board-level realiteit. Wie is eigenaar van resilience binnen ecosystemen? Hoe neem je besluiten onder onzekerheid? En hoe vertaal je risico naar governance die daadwerkelijk stuurbaar blijft? Het advies: zonder duidelijke eigenaarschap-structuren blijft resilience een intentieverklaring.
- AI: risico en versneller van resilience
AI wordt niet als apart domein behandeld, maar als dubbele kracht: risicoversterker én capaciteitsvergroter. De focus ligt op concrete toepassingen: cyber resilience, infrastructuursturing en risicomodellen die besluitvorming ondersteunen in plaats van vervangen.
De onderstroom: human resilience
Door alle thema’s heen loopt één expliciete extra laag: human resilience. Niet als soft factor, maar als kritieke randvoorwaarde.
Organisatorische paraatheid, crisisbesluitvorming en het menselijk vermogen om onder druk te handelen worden steeds vaker gezien als de werkelijke limiterende factor in systeemweerbaarheid. Of zoals het in de Raad impliciet werd samengevat: systemen falen zelden op ontwerp, maar vaak op besluitmomenten.
Van praten naar werken
De inhoudelijke keuzes zijn inmiddels doorvertaald naar de opzet van ERS Den Haag:
- 9 mainstage sessies
- 4 Doc-Read sessies (deep dive, besluitgericht)
- 4 interactieve breakouts (praktijk en sectoren)
De Doc-Read formats, eerder succesvol getest binnen ERS, worden verder aangescherpt als instrument om discussie te verplaatsen van meningen naar analyse. Eerst lezen, dan spreken blijft daarbij het principe.
Doorontwikkeling Raad van Advies
In de doorontwikkeling van de Raad van Advies is bovendien bewust gekozen voor een verbreding van perspectief. Waar de oorspronkelijke samenstelling sterk werd gedreven door technologie-, infrastructuur- en beleidsorganisaties, is de Raad in de afgelopen fase expliciet uitgebreid met het oog op eindgebruikers en ketenrealiteit. In die context zijn drie vrouwelijke vertegenwoordigers van eindgebruikersorganisaties toegetreden: Davina Cornelissen-Risseeuw (Global Head of CISO bij ABN AMRO), Lilian Knippenberg (CISO bij Gemeente Den Haag) en Danielle Turmel (Category Manager ICT Workplace bij het Ministerie van Economische Zaken en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland). Daarnaast is ook Mathieu Andriessen (Managing Director van NLconnect) toegevoegd als vertegenwoordiger van de branchevereniging.
Deze uitbreiding versterkt niet alleen de diversiteit in expertise, maar vooral de inhoudelijke verbinding tussen beleid, industrie en de dagelijkse uitvoeringspraktijk. Daarmee wordt de ketenbenadering die centraal staat in DSR concreter verankerd in de governance van het programma zelf. De Raad blijft daarmee niet alleen strategisch klankbord, maar ontwikkelt zich steeds nadrukkelijker tot een inhoudelijke ontwerptafel voor het programma van de European Resilience Summit.
Volledige Raad van Advies ERS Den Haag
| Voornaam | Achternaam | Functie | Organisatie |
| Mathieu | Andriessen | Managing Director | NLconnect |
| Omar | Benameur | Director | Sound |
| Emiel | Brok | Board Member & Co-founder | DOSBA |
| Davina | Cornelissen – Risseeuw | Global Head of CISO | ABN AMRO |
| Annemarie | Costeris | Government Affairs Director | Microsoft |
| Arthur | Dallau | Founder / CEO | INSPIR8ION |
| Ron | de Jonge | Head of Public Sector and Defense & Security GER & AT | Sopra Steria |
| Joris | den Bruinen | General Manager / Director | HSD |
| Rob | Elsinga | National Technology Officer | Microsoft Netherlands |
| Ulf | Glöckner | Group Practice Lead Public Sector | Sopra Steria Next |
| Paul | Hammer | CEO | Dockland Media Group |
| Manuel | Höferlin | Vice President Digital Strategy & Resilience | Capgemini |
| Liesbeth | Holterman | Director | Cyberveilig Nederland |
| Sander | Hulsman | Editor-in-Chief DSR | LuteijnMedia |
| Lilian | Knippenberg | Chief Information Security Officer | Gemeente Den Haag |
| Eric | Luteijn | Publisher / Director | LuteijnMedia |
| Marloes | Pomp | Independent Advisor for Governments | (including AI Office Welsh Government) |
| Andreas | Prins | Global Head Sovereign Solutions | SUSE |
| Danielle | Turmel | Category Manager ICT Workplace | Ministry of Economic Affairs and Climate Policy / Netherlands Enterprise Agency |
| Dick | van Schooneveld | Executive Leader and Strategic Advisor | Van Schooneveld Advisory |
| Christian | Verhagen | Partner / Consultant | Highberg |
| Berry | Vetjens | Director Digital Innovations | TNO, unit ICT |
Van ontwerp naar uitvoering
Wat de afgelopen maanden duidelijk is geworden binnen de Raad van Advies, is dat ERS Den Haag geen uitbreiding is van eerdere edities, maar een volgende fase. De beweging is helder: van concept naar structuur, van discussie naar ontwerp en van Europese ambitie naar operationele samenhang.
Of in de woorden die in meerdere sessies impliciet terugkwamen: “Veerkracht is pas echt wanneer die over ketens heen wordt uitgevoerd, niet wanneer die binnen silo’s wordt uitgeroepen.” ERS Den Haag wordt daarmee minder een evenement en meer een werkruimte voor die uitvoering.
(dit artikel verscheen eerder op DRSnews.eu)
